Autogaz (LPG), czyli płynna mieszanina propanu i butanu, jest paliwem silnikowym dla 2,2 mln polskich kierowców. Jakość tego paliwa nie budzi w ostatnim okresie większych kontrowersji. W świetle badań UOKiK, autogaz jest najlepszym pod względem jakościowym paliwem, w którym nieprawidłowości stwierdza się zaledwie w ułamku procenta poddanych badaniom stacji.

Dobre wyniki to efekt m. in. systematycznie zmienianych i dostosowywanych do nowych wymagań uregulowań prawnych, które mają na celu utrzymanie parametrów tego nośnika energii na wymaganym poziomie bez względu na warunki atmosferyczne, co gwarantuje możliwość stosowania LPG jako paliwa silnikowego.

Uregulowania prawne dotyczące jakości LPG:

- Norma europejska EN 589:2008 i Polska Norma PN-EN 589:2009 precyzują wymagania, metody badań, pobieranie próbek;

- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 28 grudnia 2006 r. w sprawie wymagań jakościowych dla gazu skroplonego (LPG);

- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 31 stycznia 2007 r. w sprawie pobierania próbek gazu skroplonego (LPG);

- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 23 marca 2007 r. w sprawie metod badania jakości gazu skroplonego (LPG).

Rozporządzenia Ministra Gospodarki są oparte na nieaktualnej już normie PN-EN 589:2006 (obecnie obowiązuje aktualniejsza, wprowadzona w 2009 r.). Sytuacja taka trwa od kilku lat - rozporządzenia nigdy nie nadążają za obowiązującymi w Polsce normami, pomimo że Ustawa o paliwach nakłada na urzędników obowiązek wydawania aktów prawnych zgodnie z obowiązującymi normami i stanem wiedzy obowiązującym w chwili ich opracowania. Rozbieżności w tych dokumentach rodzą pewne niejasności, szczególnie w zakresie działań Inspekcji Handlowej, która w ramach UOKiK (Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów) prowadzi kontrole jakości paliw na stacjach. Wyniki tych badań oceniane są jednak w oparciu o rozporządzenia.

Nafta i GazZależność prężności par LPG w zależności od zawartości głównych składników propanu, i-butanu oraz n-butanu. Zaznaczony punkt D pokazuje prężność par (280 kPa) dla mieszaniny składającej się z 20% propanu, 30% i-butanu i 50% n-butanu

Prężność par

Najważniejszym parametrem zapewniającym odpowiednie zachowanie LPG w różnych warunkach otoczenia (zima, lato) jest prężność par, wynikająca przede wszystkim ze składu węglowodorowego, który nie jest bezpośrednio limitowany. Określenie w normie PN-EN 589 takich parametrów LPG, jak prężność par i liczba oktanowa pośrednio determinuje jednak skład węglowodorowy autogazu.

Gatunki mieszanin propanu i butanu wg normy PN-EN 589:2009

Norma definiuje gatunki LPG, jakie powinny być dostępne w handlu w zależności od pory roku, określając wymagania dotyczące prężności par w konkretnych temperaturach otoczenia. Zarówno obecnie obowiązująca, jak i poprzednia edycja normy PN-EN 589 określa 5 rodzajów mieszanin propanu i butanu (A, B, C, D, E), które muszą wykazywać względną prężność par na poziomie 150 kPa dla średnich temperatur otoczenia panujących w danym okresie przy spełnieniu wszystkich innych wymagań jakościowych oraz parametrów technicznych: mieszanina A w temperaturze -10^o C, mieszanina B w temperaturze -5^o C, C w 0^o C, D w 10^o C i E w 20^o C. Gatunki te różnią się przede wszystkim zawartością propanu (im niższa temperatura, tym jest go więcej) tak, aby w określonych temperaturach utrzymać w.w. wartość prężności par. Latem w składzie LPG dominuje butan (około 60%), podczas gdy zimą proporcje między głównymi składnikami odwracają się (60% propanu).

Obowiązujący stan prawny

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 28 grudnia 2006 r. w sprawie wymagań jakościowych dla gazu skroplonego (opierające się na wymaganiach normy PN-EN 589:2006) nakazuje stosowanie gatunku A w okresie zimowym (od 1 listopada do 31 marca), a latem (od 1 kwietnia do 31 października) mieszaniny D.

Plany na przyszłość

Zapisy rozporządzenia wywołują kontrowersje wśród wielu przedstawicieli branży gazowej, ponieważ zwiększenie prężności par w LPG w okresie zimowym (stosowanie gatunku A) wymaga zwiększenia udziału w mieszaninie drogiego propanu, co skutkuje wzrostem ceny gotowego produktu. Dlatego podjęto dyskusję na temat zasadności stosowania gatunku A (do -10^o C) w okresie zimowym.

Nafta i GazŚrednia miesięczna temperatura w styczniu 2006 r.

W czasie prac nad zapisami w nowej normie PN-EN 589:2009, poddano analizie średnie temperatury w najzimniejszym miesiącu roku, jakim jest styczeń. Jak się okazało, nie spadają one poniżej -10^o C, zatem stosowanie droższej mieszaniny A w okresie zimowym nie jest do końca uzasadnione. Jako przykład przywoływano Niemcy, gdzie warunki klimatyczne są zbliżone do występujących w Polsce i stosuje się gatunek B (-5^o C).

Prace nad nową normą ujawniły również głosy za utrzymaniem obecnie obowiązujących uregulowań, czyli stosowania gatunku A w okresie zimowym (1 XI - 31 III). Konieczność ich utrzymania argumentowano możliwością wystąpienia kłopotów w użytkowaniu zasilania gazowego w temperaturach poniżej -5^oC z uwagi na niższe ciśnienie par w zbiorniku.

Ostatecznie jednak w normie PN-EN 589:2009 przyjęto mieszaninę B do stosowania zimą. Skrócono również o miesiąc okres stosowania paliwa zimowego (od 1 grudnia do 31 marca), a tym samym wydłużono okres letni (od 1 kwietnia do 30 listopada), w którym stosowany jest tańszy gaz o niższej zawartości propanu (gatunek D - taki sam jak w rozporządzeniu i poprzedniej edycji normy PN-EN 589/2006).

Podsumowanie

Normalizacja składu LPG jako paliwa silnikowego w Europie jest na bardzo zróżnicowanym poziomie w zależności od jego popularności na danym rynku. Polska na tym tle wypada całkiem nieźle. Jednak opóźnienia, z jakimi ogłaszane są mające moc prawną rozporządzenia ministerialne (powstające na podstawie norm), powodują, że przepisy nie nadążają za najnowszymi zaleceniami, które mogłyby przyczynić się m. in. do ograniczenia zużycia drogiego propanu i przynajmniej teoretycznie do mniejszego wzrostu ceny gazu zimą.